به گزارش روابط عمومی دانشگاه باقرالعلوم(ع) در این نشست که به همت بینالملل دانشگاه باقرالعلوم(ع) و سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی برگزار شد ناظمی در ابتدا با تبیین تنوع قومی، جمعیتی و ساختار حاکمیتی در ترکیه، پدیدار شدن دیدگاههای متفاوت در جریان این رویداد را طبیعی دانست. وی با تأکید بر اینکه روابط تهران و آنکارا همواره ترکیبی از همکاری و رقابتهای سنتی بوده که ریشههای تاریخی آن به دوره عثمانی بازمیگردد، به واکاوی سطوح سهگانه کنشگری جامعه ترکیه پرداخت و اظهار داشت که این جنگ، برخلاف تبلیغات سالیان متمادی رسانههای غربی، تصویر متفاوتی از ایرانِ مقاوم را در فضای عمومی ترکیه به نمایش گذاشت.
تکثر موازنه فکری در سطوح مختلف جامعه ترکیه
رایزن فرهنگی ایران در ترکیه، با ترسیم وضعیت واکنشهای تودهای و نخبگانی، ابعاد مواجهه جریانهای مختلف را اینگونه تشریح کرد:
- جامعه اهلسنت و طریقتها: بدنه اصلی جامعه حنفی ترکیه مواضع محکمی در حمایت از ایران اتخاذ کردند. اگرچه در هفتههای نخست، برخی چهرههای جنجالی طریقتها مباحث تفرقهافکنانه شیعه و سنی را مطرح کردند، اما با واکنش تند افکار عمومی، نخبگان سنی و حاکمیت مواجه شده و در نهایت با ورود و سخنرانی رئیسجمهور ترکیه، این اقدامات محکوم گردید.
- جریانهای چپ و ضدامپریالیست: این گروهها با وجود فاصلههای ایدئولوژیک با جمهوری اسلامی، به عنوان «پیشران اصلی» تجمعات خیابانی و مجازی ظاهر شدند و با مواضع صریح خود، حتی جریانهای سنتی اسلامی و دولت را به میدان آوردند.
- جامعه لائیک و اپوزیسیون: نخبگان سکولار با وجود نگاه انتقادی به ساختار حاکمیتی ایران، ضمن تفکیک میان «حکومت» و «ملت» ایران، در شبکههای اجتماعی خود این نبرد را «نابرابر و ظالمانه» توصیف کرده و ایستادگی مردم را ستودند.
- شیعیان و علویان: محبان اهلبیت و تشکلهای صنفی آنان نیز علیرغم محدودیتهای سیاسی و اجتماعی، با همتی ستودنی پای کار آمدند و تجمعات شبانه مشترک آنان با نیروهای مقاومت، بازتاب فوقالعادهای در رسانههای هر دو کشور داشت.
ملاحظات حاکمیتی؛ موازنهسازی میان تهران و واشنگتن
ناظمی در ادامه به تبیین رویکرد حزب حاکم «عدالت و توسعه» (AKP) پرداخت و مواضع رسمی دولت ترکیه را «بسیار محتاطانه» ارزیابی کرد. وی تصریح کرد که دولت ترکیه تمایل داشت میان ایران و آمریکا نوعی موازنه سیاسی ایجاد کند؛ از این رو در حالی که حملات رژیم صهیونیستی را محکوم میکرد، از محکومکردن صریح واشنگتن خودداری ورزید و با دعوت طرفین به خویشتنداری، از ورود به تقابل سیاسی پرهیز کرد. همچنین سازمان رسمی «دیانت» ترکیه نیز موضع انفعالی اتخاذ کرد و در منابر نماز جمعه تنها به آرزوی سلامتی برای مردم بسنده نمود که موجب شگفتی شد.
این دیپلمات فرهنگی به نقش پررنگ احزاب در مجلس ترکیه اشاره کرد و افزود که احزاب اسلامی (موافق و مخالف دولت) به همراه حزب اپوزیسیون «جمهوریخواه خلق» (CHP)، با سخنرانیها و مِیتینگهای سیاسی خود، دولتِ محتاط را برای اتخاذ مواضع سرسختانهتر تحت فشار گذاشتند؛ تا جایی که برخی جریانها خواستار خروج ترکیه از ناتو شدند.
دغدغههای تمدنی و اقدامات شتابزده امنیتی
رایزن فرهنگی ایران در تبیین لایههای پنهان این انفعال حاکمیتی، به نگرانی جدی برخی محافل نخبگانی ترکیه اشاره کرد و گفت:
«این واهمه در میان برخی حاکمان وجود داشت که پیروزی قاطع ایران در این نبرد، وزن گفتمانی جهان تشیع را در رهبری مبارزات ضد استعماری فلسطین افزایش داده و جایگاه جهان اهلسنت را در این عرصه تضعیف کند؛ چرا که آنکارا اساساً به الگوی دو دولتی در فلسطین قائل است.»
ناظمی در پایان خاطرنشان کرد که تحولات اخیر سبب بروز یک «خلاء گفتمانی» در ترکیه شد، زیرا افکار عمومی انتظاراتی فراتر از بیانیههای رسمی دولت داشتند و ادبیات سیاسی آنکارا درباره رهبری جهان اسلام با چالش مواجه گردید. وی تحرکات نظامی یک ماه گذشته ترکیه از جمله آزمایشهای متعدد موشکی و رونمایی از یک موشک بالستیک در نمایشگاه دفاعی استانبول را تلاشی از سوی دولت برای اقناع و تزریق اطمینان به افکار عمومی و حفظ جایگاهِ مدعیِ پیشرانی خود در جهان اسلام ارزیابی کرد؛ اقدامی که به عقیده وی، باورپذیری لازم را در سطح جامعه به همراه نداشته است.
