نشست تخصصی معرفی فعالیتها و دستاوردهای مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور و بررسی ظرفیتهای همکاری در حوزه دیجیتالسازی تراث و متون اسلامی، با حضور جمعی از مدیران و مسئولان مؤسسه تحقیقاتی «Sekolah Negarawan» اندونزی و به میزبانی دانشگاه باقرالعلوم(ع) برگزار شد.
در این نشست که با حضور حجتالاسلام والمسلمین حامد مقیسه، مدیر ارتباطات و روابط عمومی مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور، و مدیر و معاون مؤسسه تحقیقاتی «Sekolah Negarawan» از کشور اندونزی برگزار شد، ضمن ارائه گزارشی از روند چهار دهه فعالیت این مرکز، تازهترین دستاوردهای آن در زمینه دیجیتالسازی منابع اسلامی، تولید نرمافزارهای تخصصی علوم اسلامی و بهرهگیری از فناوریهای هوشمند و هوش مصنوعی در پژوهشهای اسلامی تشریح شد.
حجتالاسلام والمسلمین حامد مقیسه در ابتدای این نشست با ارائه گزارشی از تاریخچه شکلگیری و فعالیتهای مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور، به ایده اولیه راهاندازی این مجموعه و ضرورت استفاده از فناوریهای نوین برای جلوگیری از عقبماندگی علمی اشاره کرد و گفت: فعالیتهای این مرکز طی چهار دهه گذشته با هدف حفظ، ساماندهی و تسهیل دسترسی پژوهشگران به میراث مکتوب اسلامی دنبال شده است.
وی با اشاره به حجم گسترده فعالیتهای انجامشده در زمینه دیجیتالسازی منابع، اظهار کرد: تاکنون بیش از ۱۰۷ هزار عنوان کتاب، مشتمل بر حدود ۱۴۹ هزار جلد از آثار ۵۹ هزار نویسنده، به صورت تصویری دیجیتالسازی شده است. همچنین از مجموع ۵۴ میلیون صفحه اسکنشده، بیش از ۱۴ میلیون صفحه به متون تایپی و قابل جستوجو تبدیل شده و فرایند پردازش و تبدیل سایر منابع نیز همچنان ادامه دارد.
در ادامه این نشست، بر اهمیت حفظ و صیانت از میراث مکتوب و جلوگیری از نابودی منابع ارزشمند علمی تأکید شد و تجربههای بهدستآمده در زمینه ضرورت تهیه نسخههای دیجیتال از آثار مکتوب و خطی مورد توجه قرار گرفت. مسئولان مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور همچنین توضیح دادند که روند اسکن و دیجیتالسازی منابع خطی و چاپی به صورت مستمر و روزانه در بخشهای تخصصی این مجموعه دنبال میشود.
یکی از نکات مورد تأکید در این نشست، رویکرد علمی و فرامذهبی مرکز در دیجیتالسازی منابع بود. بر اساس توضیحات ارائهشده، آثار علمی و منابع اسلامی فارغ از گرایشهای مذهبی و با رویکردی علمی و پژوهشی در این مجموعه گردآوری و دیجیتالسازی میشوند تا امکان بهرهبرداری پژوهشگران از طیف گستردهای از منابع فراهم شود.
در بخش دیگری از این نشست، گزارشی از فعالیتهای نرمافزاری مرکز ارائه شد. بر اساس این گزارش، تاکنون بیش از ۶۸۳ نرمافزار تخصصی در حوزه علوم اسلامی در قالبهای مختلف از جمله نرمافزارهای رایانهای، تلفن همراه و سامانههای تحت وب و چندزبانه تولید شده است؛ محصولاتی که با هدف تسهیل دسترسی، جستوجو، مطالعه و پژوهش در منابع اسلامی در اختیار پژوهشگران قرار گرفتهاند.
همچنین بخشی از این نشست به تشریح تجربه مرکز در استفاده از فناوریهای هوشمند اختصاص یافت. در این بخش، به سابقه حدود ۱۵ ساله مرکز در استفاده از الگوریتمهای ماشینی و فناوریهای هوشمند برای فعالیتهایی همچون اعرابگذاری متون، تشخیص و پردازش متون و تحلیلهای صرفی اشاره شد.
در ادامه، برخی قابلیتهای دانشنامهای و پژوهشی سامانههای تولیدشده توسط مرکز نیز معرفی شد که از جمله آنها میتوان به امکان مشاهده همزمان آیات قرآن کریم، ترجمهها، تفاسیر مرتبط، تحلیلهای زبانی و احادیث هممضمون اشاره کرد. این قابلیتها، بخشی از ظرفیتهای فناوریهای نوین برای تسهیل و توسعه پژوهشهای اسلامی را به نمایش گذاشت.
در بخش دوم این نشست، اعضای هیئت اندونزیایی ضمن ابراز خرسندی از آشنایی با ظرفیتها و دستاوردهای مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور، بر اهمیت توسعه همکاریهای علمی و فناورانه در این زمینه تأکید کردند.
نماینده هیئت اندونزیایی با اشاره به جمعیت حدود ۲۸۰ میلیون نفری کشور اندونزی، بر ظرفیت بالای زبان اندونزیایی برای توسعه دسترسی به منابع و پژوهشهای اسلامی تأکید کرد و خواستار تقویت حضور این زبان در سامانهها و محصولات دیجیتال مرکز شد.
وی همچنین آمادگی کشور اندونزی را برای همکاری در زمینه دیجیتالسازی آثار و منابع اسلامی اندونزیایی و نیز ترجمه متون با بهرهگیری از ظرفیتهای هوش مصنوعی اعلام کرد و توسعه این همکاریها را زمینهای برای گسترش دسترسی پژوهشگران و مخاطبان کشورهای مختلف به میراث علمی و اسلامی دانست.
این نشست در نهایت با تأکید بر ضرورت صیانت از میراث مکتوب اسلامی، توسعه همکاریهای علمی و بینالمللی، بهرهگیری هدفمند از فناوریهای دیجیتال و هوش مصنوعی در پژوهشهای اسلامی و فراهمکردن زمینه تعامل میان مراکز علمی و پژوهشی ایران و اندونزی به کار خود پایان داد.
برگزاری این نشست در دانشگاه باقرالعلوم(ع) همچنین فرصتی برای آشنایی هیئت اندونزیایی با بخشی از ظرفیتهای علمی و پژوهشی جمهوری اسلامی ایران در حوزه علوم اسلامی و فناوریهای نوین فراهم کرد و زمینههای تازهای برای همکاریهای علمی، پژوهشی و فناورانه میان مراکز دو کشور را مورد توجه قرار داد.
