حجتالاسلام و المسلمین محسن الویری، استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع)، در هماندیشی علمی «از نظریه تا گفتمان؛ یک گام عملی برای علوم انسانی اسلامی» که به مناسبت سالگرد ارتحال علامه مصباح یزدی(ره) در دانشگاه باقرالعلوم(ع) برگزار شد، با تأکید بر اینکه اکنون زمان کلیگویی در عرصه علوم انسانی اسلامی سپری شده است، اظهار داشت: زمان بیان این سخن که داشتن علم دینی ممکن و مطلوب است، گذشته و اکنون باید گامی به سوی جلو برداشت؛ یعنی این علوم را تطبیق داد و بروز و ظهور آنها را در زندگی روزمره، حل مسائل مشخص و کاربردی نمود.
وی با اشاره به بومیسازی و اسلامیسازی علم تاریخ، اظهار کرد: در گروه تاریخ دانشگاه باقرالعلوم اقدامات گستردهای در این زمینه انجام شده است و نگاه ما به اسلامیسازی دارای چهار ویژگی است؛ نخست، دیدگاه ارائهشده تاریخبنیاد است، به این معنا که مبتنی بر تجربه تاریخی مسلمانان است؛ به عبارت دیگر، در پیشینه تمدن اسلامی این پرسش مطرح بوده و پاسخ موفقی به آن ارائه شده است و ما تجربه زیسته مسلمانان را که امتحان خود را پس داده و موفق نیز بوده، مورد بررسی قرار دادهایم.
الویری افزود: ویژگی دوم، مسئلهمحور بودن است. البته مفهوم مسئلهبودگی نیازمند توضیح است؛ بدین معنا که علم اسلامی باید در خدمت حل مسائل و نیازهای جامعه باشد و نقطه عزیمت از همینجا شکل میگیرد. ویژگی سوم، عدم محدودیت آن به علوم انسانی است؛ این علوم همه رشتهها از جمله علوم تجربی را نیز در بر میگیرند، برخلاف برخی که آن را صرفاً به علوم انسانی محدود میکنند.
استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع) تصریح کرد: ویژگی چهارم آن است که باور داریم این نگاه در ذیل پارادایمهای اصلی موجود در جهان جای نمیگیرد، بلکه در چارچوب پارادایمی الهیاتی قرار دارد که علوم انسانی اسلامی در ذیل آن شکل میگیرد.
وی با بیان اینکه یکی از نکات مهم در بحث پارادایمها، مقبولیت اجتماعی است، افزود: در کتبی که در این زمینه نوشته شده است، به تفصیل به مقبولیت پرداخته شده و ما نیز بر این باوریم که پارادایم باید نهادسازی شود، گفتمانسازی گردد و وارد عرصه عمل شود.
الویری اظهار کرد: برای اسلامیسازی علم تاریخ، چند اقدام در دانشگاه باقرالعلوم(ع) انجام شده است؛ نخست، طرح «تاریخ در قرآن» که اجرای آن ممکن است دهها سال به طول انجامد. اقدام دیگر، طرح «تاریخ در نگاه اهل بیت(ع)» است، نه صرفاً تاریخ در روایات. هدف از این طرحها، شناخت دقیق نگاه اهل بیت(ع) به تاریخ است.
تأسیس رشته فلسفه تاریخ
الویری افزود: اقدام سوم، راهاندازی رشته فلسفه تاریخ در مقطع دکتری است تا افرادی تربیت شوند که این اهداف را به صورت روشمند و منطقی دنبال کنند و تاکنون دو دوره دانشجو پذیرش شده است.
استاد حوزه و دانشگاه با بیان اینکه اقدام دیگر گروه تاریخ، قرار دادن دیدگاهها در معرض نقد است، گفت: هشت نقد رسمی در خصوص طرحهای ما در زمینه علم تاریخ ارائه شده و فرایند نقد را با اشتیاق ادامه خواهیم داد.
مدیر گروه تاریخ دانشگاه باقرالعلوم(ع) اضافه کرد: نکته دیگر، نگارش مقالات و اقداماتی از این دست است که هرچند هنوز در ابتدای راه هستیم، اما دانشجویان دست به قلم شده و آثاری تولید کردهاند. همچنین ساماندهی پایاننامهها با این رویکرد، بهویژه در فلسفه تاریخ، از دیگر اقدامات انجام شده است.
وی با تأکید بر برگزاری نشستهای انتقادی، بهویژه با کسانی که باور به بومیسازی علوم انسانی ندارند، اظهار کرد: سلسله نشستهای «تاریخ و ماوراء» با همین هدف در حال برگزاری است و تاکنون چهار جلسه از مجموع دوازده جلسه برگزار شده است.
الویری بیان کرد: بیش از ۱۵ نفر از سطح جهان برای مشارکت در این بحث شناسایی شدهاند تا این موضوع در عرصه جهانی نیز مطرح شود.
استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع) با تأکید مجدد بر اینکه اکنون دوره کلیگویی گذشته است، افزود: هر کسی باید کار خود را مدون کند و اقدامات ما نیز در همین راستا صورت میگیرد.
وی در ادامه گفت: هر یک از گروههای علمی در دانشگاه درک خاصی از اسلامیسازی دارند؛ لذا مناسب است گروههای غیرتاریخی، رویکردهای ما را بررسی و ما نیز رویکردهای آنها را نقد کنیم تا این گفتمان رواج یابد. البته نباید در این زمینه شعارزده و شتابزده عمل کنیم.
