نشست تخصصی «پیامدهای جامعهشناختی هوش مصنوعی بر انسجام سیاسی و امنیت اجتماعی؛ بایستههای تقنینی و نظارتی مجلس شورای اسلامی» به همت گروه سیاست مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی و با همکاری دانشگاه باقرالعلوم(ع) برگزار شد.
این نشست علمی با هدف بررسی ابعاد نوپدید فناوری هوش مصنوعی و آثار آن بر ساختارهای سیاسی، اجتماعی و حکمرانی کشور، با حضور استادان و پژوهشگران حوزههای علوم اجتماعی، سیاست و فناوری در دانشگاه باقرالعلوم(ع) برگزار و ابعاد مختلف این پدیده نوظهور مورد بحث و بررسی قرار گرفت.
در این نشست، دکتر مسعود معینیپور، عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع)، بهعنوان ارائهکننده اصلی، به تبیین مهمترین پیامدهای جامعهشناختی هوش مصنوعی بر انسجام سیاسی، اعتماد عمومی و امنیت اجتماعی پرداخت. وی با تأکید بر ماهیت تحولآفرین این فناوری، هوش مصنوعی را پدیدهای همسنگ انقلاب صنعتی قرون پانزدهم و شانزدهم دانست و تصریح کرد: هوش مصنوعی با تأثیرگذاری عمیق بر سبک زندگی، اشتغال، عدالت اجتماعی و مشارکت سیاسی، پیامدهای گستردهای برای ساخت قدرت و نظم اجتماعی به همراه دارد.
معینیپور با اشاره به نقش هوش مصنوعی در مهندسی رفتار انسان و تحلیل کلاندادهها، اظهار داشت: این فناوری میتواند کنشهای اجتماعی و سیاسی را بهصورت هدفمند تحت تأثیر قرار دهد و شکاف میان کشورهای پیشرو و تازهوارد در حوزه هوش مصنوعی را تعمیق کند؛ شکافی که پیامدهای آن در بازههای زمانی و جغرافیایی متفاوت آشکار خواهد شد.
وی تنظیمگری هوش مصنوعی را مستلزم شناخت دقیق ماهیت و ابعاد آن دانست و بر ضرورت تشکیل نهاد تخصصی برای قانونگذاری و نظارت در این حوزه تأکید کرد. این عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) بحران اشتغال را یکی از پیامدهای کوتاهمدت هوش مصنوعی برشمرد و نسبت به آثار اخلاقی و سیاسی این فناوری، بهویژه در حوزه جهتدهی به افکار عمومی و کمپینهای انتخاباتی، هشدار داد.
معینیپور همچنین کاهش نقش سنتی خانواده در تربیت نسل نوجوان، تعمیق شکافهای هویتی، بازتولید تبعیضهای اجتماعی از طریق الگوریتمها و کاهش تدریجی مشروعیت قدرت مرکزی را از دیگر پیامدهای قابل توجه هوش مصنوعی دانست و خاطرنشان کرد: در آینده، ارائه خدمات و تصمیمسازیها بیش از پیش تابع قواعدی فراملی و الگوریتممحور خواهد شد.
در ادامه این نشست، دکتر کمال اکبری، رئیس دانشکده دین و رسانه، در مقام ناقد، به بررسی تغییر ماهیت قدرت در عصر هوش مصنوعی پرداخت و گفت: قدرت الگوریتمی مبتنی بر کلاندادهها، پلتفرمها را به بازیگران اصلی حکمرانی در فضای مجازی و حتی فراتر از آن تبدیل کرده است.
وی با اشاره به بازتولید تاریخی منطق امپریالیستی در قالب نظامهای جدید حکمرانی دیجیتال، هوش مصنوعی را صورتبندی نوینی از همان منطق سلطه دانست و تأکید کرد: قانونگذاری در این حوزه بدون آیندهپژوهی عمیق و واقعبینانه، قادر به مواجهه مؤثر با پیامدهای این فناوری نخواهد بود.
اکبری با بیان اینکه پدیده شخصیسازی گسترده رفتار انسانها را بیش از پیش قابل پیشبینی کرده است، خاطرنشان کرد: خروج کنترل ذهن و رفتار انسان از دست حاکمیتهای سیاسی، پیامدهای جدی اقتصادی، فرهنگی و سیاسی به همراه خواهد داشت. از اینرو، اتخاذ رویکردی هوشمندانه، مشارکتی و مبتنی بر تجربههای جهانی در قانونگذاری هوش مصنوعی ضروری است.
وی در پایان با اشاره به وضعیت زیرساختهای هوش مصنوعی در کشور، ضمن تأکید بر اقدامات انجامشده، بر لزوم کاهش نابرابریها و تقویت مشارکت اجتماعی برای تحقق حکمرانی مطلوب در این حوزه تأکید کرد.
دبیری علمی این نشست را محمد اسماعیلی، پژوهشگر علوم سیاسی، بر عهده داشت که در جمعبندی مباحث، بر ضرورت تدوین چارچوبهای نظری و عملی برای سیاستگذاری مسئولانه و تنظیمگری هوشمندانه هوش مصنوعی تأکید کرد.
